America first!

Na początek zagadka: kiedy został udzielony wywiad, z którego pochodzą te zdania? „Jazz amerykański niezmiennie przewyższa poziomem artystycznym to, co dzieje się w jazzie europejskim”. „Biali muzycy nie są w stanie zagrać takich dźwięków, jak czarni”. „Największą słabością europejskich muzyków jest brak odpowiedniej dramaturgii koncertu. Jest za to skupienie, śmiertelna powaga i ciężka atmosfera pozbawiona nuty zabawy. Oczywiście, nie mówię o wszystkich, staram się uogólnić problem”.

Wolałbym podać jakieś dwudziestowieczne źródło takich powierzchownych i esencjalizujących słów. Ukazały się one jednak 26 czerwca tego roku w wywiadzie, którego bezkrytycznemu Markowi Duszy udzielił Mariusz Adamiak – osoba odpowiedzialna za program dwóch największych jazzowych festiwali w stolicy: Warsaw Summer Jazz Days oraz Jazz Jamboree. W tym samym wywiadzie Adamiak stwierdza również, że „słuchacze w Polsce rzadko poszukują nowych artystów z własnej inicjatywy”. Brak poszukiwania nowych artystów należy jednak zarzucić Adamiakowi. Od lat skupia się na jazzowej rozrywce, jest zapatrzony w scenę amerykańską i regularnie sprowadza tych samych muzyków.

Plakat Warsaw Summer Jazz Days 2026. Projekt: Andrzej Pągowski

Rzadkością jest też zapraszanie liderek autorskich składów. Na tegorocznym WSJD wystąpiło dwanaście zespołów i tylko dwóm przewodziły kobiety: Lizz Wright („Ona ma najładniejszą barwę głosu ze wszystkich wokalistek”) oraz Patricia Brennan („Najdłużej zastanawiałem się nad zaproszeniem Brennan”). Bardzo podobnie wyglądało to na poprzednich edycjach obu imprez, które organizuje Adamiak. Kuriozalnie prezentuje się pod tym względem nadchodzący festiwal Jazz Jamboree, zaplanowany na koniec października. Zagra dziewięć składów i ani jeden nie jest prowadzony przez artystkę. Wprawdzie nie jestem zwolennikiem bezwarunkowych parytetów, ale tak ostentacyjne pomijanie kobiet nie mieści mi się w głowie. Dodajmy, że Jazz Jamboree będzie w tym roku skupiony na polskich zespołach. Wiele można powiedzieć o naszej scenie, ale na pewno nie to, że nie ma na niej interesujących kompozytorek i improwizatorek, które zasługiwałyby na ekspozycję przed dużą widownią. One się na Jazz Jamboree nie pojawią, a warszawska publiczność po raz nie wiadomo który będzie miała okazję posłuchać muzyków z kategorii „Znani i lubiani”: Adama Bałdycha, Marcina Maseckiego czy Marcina Wasilewskiego. Dodajmy, że Bałdych wystąpi u Adamiaka z tym samym składem, z którym zagra (też w Warszawie) na niebiletowanym festiwalu Jazz na Starówce pod koniec sierpnia…

Jeden z moich znajomych określił kiedyś narzekanie na przedsięwzięcia Adamiaka „kopaniem leżącego”. Tyle że ten rzekomo leżący stale cieszy się sowitym wsparciem publicznym, Warszawa ma owe imprezy na swoich kulturalnych sztandarach, pojawiają się na nich politycy, a Polskie Radio oraz media komercyjne angażują się w jego promocję. Gdy jednak weźmiemy w nawias te wszystkie PR-owe hasła o „jednym z najważniejszych festiwali” czy „święcie jazzu” i z uwagą spojrzymy na inne polskie wydarzenia tego typu, stanie się jasne, że znacznie ciekawsze odbywają się w Łodzi, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu czy Wrocławiu. Zaś w Warszawie, jeśli ktoś naprawdę ma ochotę spędzić owocne letnie jazzowe dni, lepiej obserwować na przykład cykle „Lado na wsi” oraz „Lado w mieście”, śledzić repertuar klubów Młodsza Siostra czy Spatif, a także odwiedzać okazjonalne koncerty w sklepie Plakaton (ot, choćby w najbliższy piątek zagra tam znakomita pianistka Kaja Draksler).

Czy o czymś jeszcze warto po tegorocznym Warsaw Summer Jazz Days wspomnieć? Może o tym, że grafik Andrzej Pągowski po raz kolejny podpisał się pod sztampowym do bólu projektem plakatu? Albo o książeczce z programem, którą ponownie zredagowano w odpychający sposób? Zamiast o nich, lepiej pewnie podzielić się wrażeniami z koncertu, który faktycznie wypadł w tym roku rewelacyjnie. Mam na myśli występ artystki, nad której zaproszeniem Adamiak miał zastanawiać się najdłużej. Swoją drogą, to naprawdę ciekawe: dlaczego ktokolwiek miałby wahać się w sprawie koncertu akurat Patricii Brennan, czyli wybitnej wibrafonistki, która na kolejnych płytach prezentuje świeżą, pełną jakości muzykę? Mniejsza o to. Grunt, że jej septet do Warszawy trafił.