Fryderykowy matriks

Z komentarzem na serio w odniesieniu do jazzowych Fryderyków postanowiłem wstrzymać się aż do momentu, gdy będzie po wszystkim – to znaczy po gali wręczenia nagród. Komentarzem trochę mniej na serio dzieliłem się 1 kwietnia. Roztaczając w tamtym tekście humorystyczną wizję emancypacji muzyki improwizowanej w naszym kraju, bawiłem się jak nigdy. Impuls do napisania go wcale jednak śmieszny nie był. To efekt – w większości mało adekwatnych – nominacji w kategorii „Album Roku Jazz Eksperymentalny / Współczesna Muzyka Improwizowana”. Nie twierdzę, że nominowano albumy złe. Większość z nich jednak nie powinna była do finałowej piątki trafić, ponieważ zgłoszone zostały inne płyty, które lepiej odpowiadały kryteriom. Mam na myśli albumy zarówno odważniej eksperymentujące z formą, jak i rzetelnie reprezentujące idiom swobodnej improwizacji. Chyba o to powinno chodzić w tej kategorii, prawda?

Pamiętam nadzieje wynikające z faktu, że rok temu zorganizowano – po raz pierwszy – odrębną galę poświęconą jazzowym nagrodom. Powstało parę nowych kategorii – w tym owa „eksperymentalna” – a w programie wydarzenia znalazło się miejsce zarówno dla Ewy Bem i Henryka Miśkiewicza, jak i improwizującego kwartetu wokalnego Voice Act czy awangardowych Malediwów. Mówiono o szansie na integrację środowiska i zwrócenie uwagi na rozległość tego, czym dzisiaj jazz i improwizacja są. Nagrody dla Tomasza Dąbrowskiego i Marcela Balińskiego można było też postrzegać jako znak, że ściana konserwatyzmu Akademii Fonograficznej, która przyznaje Fryderyki, pomału kruszeje.

Tegoroczna edycja pokazała, że na spełnienie tych nadziei póki co nie ma co liczyć. „Eksperyment” i „improwizacja” służyły jako wygodne frazesy, które tworzyły galową rzeczywistość. Fakt zaś jest taki: muzyka swobodnie improwizowana ani w nominacjach, ani w programie gali nie zaistniała prawie wcale. Gdybym był muzykiem, który zgłosił swój improwizowany album w stosownej kategorii, czułbym się dziwnie, widząc, że Fryderyka w tej kategorii zdobył Nikola Kołodziejczyk za płytę „Budyń o smaku Mickiewicza”. Słuchamy tam pełnej rozmachu piosenkowo-jazzowej suity na duży skład, którą oczywiście da się na siłę wciągnąć pod eksperymentalno-improwizowany parasol. Sprawa jednak staje się mniej względna, gdy zestawimy tę płytę z innymi zgłoszonymi – np. „Polofuturyzmem” Cześćtetu, „Portalami” Ki Ki Ki, „Flintem” duetu Karałow / Léandre czy „Planet Lem” RGG z Robertem Więckiewiczem. Wtedy naprawdę pozostaje zadumać się nad tym, jak Akademia w swojej kolektywnej przemyślności definiuje eksperyment i improwizację.

Zadumać można się także nad tym, w jaki sposób dopuściła ona do nominowania w kategorii „Album Roku” za 2025 muzyki, którą wydano w 2023. Mowa o „Suicie Parzęczewskiej” Irka Wojtczaka. Trzy lata temu ukazała się na Bandcampie, została też dołączona w formie CD do pisma „Jazz Forum”. Materiał ten poddano potem ponownemu miksowi i masteringowi, a w formie winyla wydało go AC Records. Inny nośnik, inne brzmienie, inna okładka – OK. Ale w jaki sposób nikomu w ponad 150-osobowym głosującym gremium (np. naczelnemu wspomnianego „Jazz Forum”) nie przyszło zawczasu do głowy, że to reedycja? Fakt ten zauważono już po ogłoszeniu nominacji, a w rezultacie płytę Wojtczaka wycofano.

Można też zastanawiać się nad przyczynami zwycięstwa Dominika Wani w kategorii „Artysta Roku”. Ten znakomity pianista nie wydał w 2025 żadnej autorskiej płyty i prawie nie koncertował z własnym repertuarem. Zamiast tego bardzo dużo grał z innymi zespołami. Na jego stronie internetowej widnieje lista prawie trzydziestu przedsięwzięć, w których wziął udział: od Bałaty po Damasiewicza, od Góreckiego po Preisnera, od Jazz Hop Festiwalu po występy z orkiestrami.

Czy Fryderykowa „beczka śmiechu” (używam tu zgrabnego określenia Adama Domagały) ma dno? Chyba nie, gdyż kolejne warstwy bezdenności odsłaniają się niemal każdego dnia. Na przykład w chwili, gdy zajrzymy na stronę Fryderyków i poczytamy biogramy artystów. Okaże się, że Emil Miszk nadal współtworzy kwartet Algorhythm (a ten nie istnieje od 2021), że Amalia Umeda nagrała album „Nowe ciepło” (a nagrała album „Nowoświt”), że O.N.E. to zespół polsko-skandynawski (a jest to zespół polsko-ukraiński)… To nie jedyne wpadki, więc zachęcam do poszukiwań na własną rękę. Jak widać, da się wynająć audytorium w Muzeum Historii Polski, a nie da się zatrudnić osoby, która profesjonalnie napisze biogramy występujących artystów i artystek.